Rosyjska Duma Państwowa przyjęła przepisy, które mogą pozbawić zagraniczne firmy prawa do odkupienia sprzedanych wcześniej fabryk i innych aktywów. Nowe regulacje dotyczą przedsiębiorstw powiązanych z państwami uznawanymi przez Rosję za „nieprzyjazne”, w tym producentów samochodów.
Sąd będzie mógł unieważnić prawo odkupu
Wiele zachodnich koncernów wycofujących się z Rosji po rozpoczęciu inwazji na Ukrainę sprzedawało swoje zakłady za symboliczne kwoty. Umowy zawierały jednak klauzule pozwalające dawnym właścicielom odkupić aktywa w ciągu kilku lat. Przyjęty 21 lipca 2026 r. projekt ustawy przewiduje, że rosyjski sąd będzie mógł zakończyć obowiązywanie takiego prawa. Z wnioskiem wystąpi obecny właściciel aktywów albo właściwy organ państwowy, po uzyskaniu zgody rządowej komisji kontrolującej inwestycje zagraniczne.
Nowe regulacje obejmują transakcje zawarte po 22 lutego 2022 r. Dotyczą aktywów sprzedanych rosyjskim obywatelom, miejscowym przedsiębiorstwom lub podmiotom z państw uznawanych za przyjazne, lecz kontrolowanym przez Rosjan.
Wystarczyło ogłosić wyjście z Rosji
Podstawą do odebrania prawa odkupu może być między innymi publiczne ogłoszenie zawieszenia lub zakończenia działalności w Rosji. Przepisy wymieniają również popieranie działań uznawanych przez Moskwę za nieprzyjazne oraz wypowiedzi zakwalifikowane jako dyskredytowanie rosyjskich sił zbrojnych. Znaczenie mają także warunki finansowe wcześniejszej sprzedaży. Sąd może ingerować, gdy cena odkupu różni się od wartości rynkowej o co najmniej 25% lub gdy nowy właściciel zainwestował w przejęty zakład i podtrzymał jego działalność.
fot. Volkswagen
Postępowanie będzie można rozpocząć niezależnie od tego, czy zagraniczny inwestor próbował już skorzystać ze swojej opcji. Oznacza to, że rosyjski właściciel nie musi czekać na formalną próbę odzyskania przedsiębiorstwa.
Ford, Renault, Nissan i Mercedes na liście zagrożonych
W branży motoryzacyjnej możliwość odkupienia części rosyjskich aktywów zachowały między innymi Ford, Renault, Nissan i Mercedes-Benz. W przypadku każdego z tych koncernów ostateczne warunki sprzedaży oraz zakres zachowanych praw były jednak różne. Renault sprzedało w 2022 r. większościowy udział w AwtoWAZ-ie za symboliczną kwotę, pozostawiając sobie możliwość odkupu akcji przez sześć lat. Rosyjska spółka informowała później, że ewentualny powrót francuskiego producenta wymagałby uwzględnienia inwestycji poniesionych już przez nowego właściciela.
Mercedes-Benz również zabezpieczył możliwość odkupienia rosyjskich aktywów, w tym fabryki znajdującej się w obwodzie moskiewskim. Koncern już wcześniej zaznaczał jednak, że nie zakłada skorzystania z tej opcji. Mazda utraciła swoje uprawnienie wcześniej, ponieważ nie wykorzystała go w przewidzianym terminie. Prawo do odzyskania 50%owego udziału w rosyjskiej spółce wygasło w październiku 2025 r.
Odszkodowanie pozostanie w rękach rosyjskiego sądu
Po prawomocnym odebraniu prawa odkupu inwestor będzie miał rok na wystąpienie o rekompensatę. Jej wysokość ustali jednak rosyjski sąd, który może pomniejszyć kwotę między innymi o wartość inwestycji dokonanych przez obecnego właściciela. W określonych przypadkach rekompensata może zostać całkowicie odrzucona. Dotyczy to między innymi firm lub ich kierownictwa uznanych w Rosji za odpowiedzialne za finansowanie terroryzmu albo działalności ekstremistycznej.
Ustawa nie oznacza więc automatycznej utraty wszystkich fabryk przez zachodnie przedsiębiorstwa. Daje jednak rosyjskim podmiotom i władzom narzędzie do zakwestionowania zapisów zawartych wcześniej umów. Dla koncernów motoryzacyjnych opcja odkupu może pozostać na papierze, lecz jej wykonanie będzie uzależnione od decyzji rosyjskiego sądu i organów państwowych.
