Zmiana czasu na zimowy a wypadki. Naukowcy odkryli niepokojącą zależność

Redakcja MotoGuru.pl

Redakcja MotoGuru.pl

W nocy z 24 na 25 października 2026 r. cofnęliśmy zegarki o godzinę. Choć oznacza to możliwość dłuższego snu, na drogach pojawia się inne zagrożenie. Badania pokazują, że jesienna zmiana czasu może zwiększać ryzyko śmiertelnych wypadków z udziałem pieszych i rowerzystów, nawet gdy liczba takich zdarzeń wśród osób podróżujących samochodami spada.

Jesienią piesi bardziej zagrożeni

Jedno z najnowszych badań dotyczących wpływu zmiany czasu na bezpieczeństwo ruchu drogowego opublikowano w 2025 r. w czasopiśmie „Journal of Safety Research”. Naukowcy związani z amerykańskim Insurance Institute for Highway Safety (IIHS) przeanalizowali dane o śmiertelnych wypadkach w kontynentalnej części Stanów Zjednoczonych z lat 2010–2019.

Badacze porównali pięciotygodniowe okresy przed zmianą czasu i po niej, koncentrując się na godzinach, w których przesunięcie zegarków zmieniało warunki oświetleniowe. Po jesiennym powrocie do czasu standardowego liczba śmiertelnych wypadków z udziałem pieszych i rowerzystów wzrosła o 13%. Jednocześnie liczba takich zdarzeń wśród osób podróżujących pojazdami zmniejszyła się o 7,1%.

Wiosną zależność była odwrotna. Po przejściu na czas letni liczba śmiertelnych wypadków wśród osób podróżujących pojazdami wzrosła o 12%, natomiast w przypadku pieszych i rowerzystów spadła o 24%. Wyniki wskazują, że zmiana czasu może oddziaływać zupełnie inaczej na poszczególne grupy uczestników ruchu.

Dlaczego zmrok ma znaczenie?

Jesienne cofnięcie zegarków sprawia, że według nowego czasu słońce zachodzi o godzinę wcześniej. W praktyce więcej osób wraca z pracy lub szkoły po zmroku, a piesi i rowerzyści częściej poruszają się w warunkach ograniczonej widoczności podczas popołudniowego szczytu komunikacyjnego.

Autorzy badania z 2025 r. wykazali wyraźny związek między zmianą naturalnego oświetlenia a wynikami dotyczącymi niechronionych uczestników ruchu. Ten sam mechanizm nie tłumaczył jednak większości zmian liczby śmiertelnych wypadków wśród osób podróżujących pojazdami.

Nie można zatem sprowadzać wpływu zmiany czasu wyłącznie do wcześniejszego zapadania zmroku. Znaczenie mają również godziny podróży, zachowania uczestników ruchu oraz inne czynniki, które mogą zmieniać się wraz z porą roku.

Inne badanie, odmienne wyniki

Nie wszystkie analizy wskazują na spadek liczby wypadków samochodowych po jesiennej zmianie czasu. W 2022 r. w „Journal of Safety Research” opublikowano badanie obejmujące dane z lat 2014–2016, pochodzące z sześciu amerykańskich stanów reprezentujących cztery główne strefy czasowe kontynentalnej części USA.

W tej analizie po jesiennym cofnięciu zegarków liczba wypadków wzrosła o 6% w ciągu czterech tygodni. Szczególnie wyraźne wzrosty dotyczyły zdarzeń nocnych, dróg szybkiego ruchu oraz wypadków z udziałem jednego pojazdu.

Co ciekawe, po wiosennym przejściu na czas letni badacze odnotowali spadek liczby wypadków o 18% w analizowanym okresie ośmiu tygodni. Jeszcze większe spadki wystąpiły na drogach szybkiego ruchu, terenach wiejskich i poza skrzyżowaniami.

Rozbieżności między badaniami nie muszą oznaczać, że któreś z nich jest błędne. Analizowano inne okresy, różne kategorie zdarzeń i odmienne przedziały czasowe. Istotne jest zwłaszcza rozróżnienie między wszystkimi wypadkami a zdarzeniami śmiertelnymi, ponieważ zmiany ich liczby nie muszą przebiegać w tym samym kierunku.

Wiosną problemem jest sen

Odrębnym zagadnieniem pozostaje wpływ przesunięcia zegarków na organizm kierowcy. Wiosną tracimy godzinę snu, co może pogarszać koncentrację i zdolność reagowania na niebezpieczne sytuacje.

Ten mechanizm analizował Austin C. Smith w pracy „Spring Forward at Your Own Risk: Daylight Saving Time and Fatal Vehicle Crashes”, opublikowanej w 2016 r. w „American Economic Journal: Applied Economics”. Badanie obejmowało śmiertelne wypadki drogowe w USA w latach 2002–2011.

Autor oszacował, że wiosenne przejście na czas letni wiązało się z ponad 30 dodatkowymi zgonami rocznie. Społeczny koszt tego zjawiska określił na 275 mln dolarów (ok. 1,08 mld zł) rocznie.

Smith próbował oddzielić skutki niedoboru snu od wpływu przesunięcia godzin światła dziennego. Według jego analizy zmiana oświetlenia wpływała przede wszystkim na rozkład śmiertelnych wypadków w ciągu doby, natomiast utrata snu zwiększała ryzyko ich wystąpienia.

wypadek na drodze S8 - policja

fot. Policja Ostrów Mazowiecka

Wynik ten jest jednak oszacowaniem statystycznym dla określonego kraju i okresu. Nie oznacza, że każda wiosenna zmiana czasu powoduje dokładnie taką samą liczbę dodatkowych ofiar.

Naukowcy nie są jednomyślni

O tym, jak trudno jednoznacznie ocenić wpływ przestawiania zegarków na bezpieczeństwo, świadczą również przeglądy literatury naukowej. W 2017 r. w „BMJ Open” opublikowano przegląd systematyczny 24 badań. Autorzy stwierdzili, że wyniki dotyczące krótkoterminowych skutków zmiany czasu były niespójne.

Część analiz wykazywała wzrost liczby wypadków po wiosennym przesunięciu zegarków, inne wskazywały na spadek, a niektóre nie wykrywały statystycznie istotnych różnic.

Jeszcze szerszy obraz przyniósł przegląd opublikowany w 2026 r. w „European Journal of Epidemiology”. Objął on 157 badań epidemiologicznych z 36 krajów, dotyczących różnych konsekwencji zmiany czasu.

Autorzy wskazali, że w części analiz, szczególnie amerykańskich, wiosenne przejście na czas letni wiązało się ze zwiększonym ryzykiem śmiertelnych wypadków. Podkreślili jednak, że nie ma podstaw do uznania tego efektu za jednakowy we wszystkich krajach. Zwrócili również uwagę na różnice w jakości badań i ograniczenia dostępnych dowodów.

A co z Polską?

Wyników uzyskanych w Stanach Zjednoczonych nie można automatycznie przenosić na polskie drogi. Różnice dotyczą między innymi infrastruktury, organizacji ruchu, godzin podróżowania oraz warunków oświetleniowych. Bez analizy krajowych danych nie sposób rzetelnie określić, czy po zmianie czasu liczba wypadków w Polsce rośnie, a jeśli tak, to o ile.

Nie zmienia to faktu, że jesienne przestawienie zegarków wymaga od kierowców dostosowania się do nowych warunków. Szczególną uwagę warto zwrócić na pieszych i rowerzystów, zwłaszcza podczas popołudniowego szczytu. Wcześniejszy zmrok oznacza konieczność uważniejszego obserwowania poboczy, przejść dla pieszych i skrzyżowań oraz dostosowania prędkości do rzeczywistej widoczności.

Wiosną większego znaczenia nabiera natomiast niedobór snu i związane z nim zmęczenie. To dwa różne mechanizmy, których nie należy utożsamiać. Dostępne badania nie dowodzą, że każda zmiana czasu automatycznie zwiększa ogólną liczbę wypadków, ale pokazują, że przesunięcie zegarków może zmieniać charakter zagrożeń na drodze.

O autorze

Redakcja MotoGuru.pl

Redakcja MotoGuru.pl

Zespół redakcyjny
Redakcja MotoGuru.pl to zbiorowy podpis stosowany przy materiałach przygotowanych wspólnie przez członków zespołu, aktualizowanych przez więcej niż jedną osobę lub publikowanych w ramach współpracy wydawniczej.Każdy taki tekst podlega standardowej weryfikacji redakcyjnej. Sprawdzamy zgodność ze źródłami, poprawność danych, nazw, dat i kontekstu, a informacje pochodzące od producentów oraz innych podmiotów zewnętrznych oddzielamy od ustaleń i wniosków redakcji.Za ostateczną publikację i stosowanie standardów redakcyjnych odpowiada zespół MotoGuru.pl pod nadzorem kierownictwa redakcji. Informacje o członkach zespołu, ich doświadczeniu oraz sposobie przygotowywania treści znajdują się na stronach „O nas” i „Zasady redakcyjne”.

© 2026 MotoGuru.pl