Europejski przemysł motoryzacyjny dysponuje nowoczesnymi fabrykami i zaawansowanymi technologiami, ale pozostaje uzależniony od dostaw komponentów, których nie potrafi szybko zastąpić. Analiza przygotowana dla stowarzyszenia ACEA przez EY wskazuje na szczególne zagrożenia związane z półprzewodnikami, magnesami trwałymi i surowcami wykorzystywanymi w elektronice samochodowej. Nawet miliardowe inwestycje w europejskie zakłady nie gwarantują rozwiązania problemu.
Największa słabość europejskiej motoryzacji
Raport przygotowany na zlecenie Europejskiego Stowarzyszenia Producentów Samochodów (ACEA) pokazuje, że problemem nie jest wyłącznie dostęp do złóż surowców. Równie ważne są procesy ich oczyszczania, separacji i rafinacji, a także produkcja gotowych komponentów. Wiele z tych operacji odbywa się poza Europą.
Przerwanie dostaw nawet jednego podzespołu może zatrzymać produkcję całego samochodu. Szczególnie trudne do zastąpienia są elementy projektowane pod konkretne modele. Zmiana dostawcy wymaga testów, zatwierdzenia części, a czasem również modyfikacji elektroniki lub konstrukcji pojazdu. Przywrócenie produkcji może więc potrwać miesiące.
Samochody elektryczne potrzebują strategicznych surowców
Najwięcej krytycznych materiałów i komponentów wykorzystują samochody elektryczne, systemy wspomagania kierowcy ADAS oraz rozwiązania odpowiadające za łączność.
Elektryczne układy napędowe potrzebują między innymi magnesów neodymowo-żelazowo-borowych (NdFeB), miedzi, krzemu i półprzewodników. Systemy radarowe wykorzystują układy oparte na związkach galu, natomiast niektóre czujniki LiDAR i systemy noktowizyjne wymagają germanu.
Problem dotyczy również cyfrowych zestawów wskaźników, multimediów, sterowników i instalacji elektrycznych. Brak niewielkiego podzespołu może zablokować produkcję znacznie droższego samochodu.
Pallad, magnesy i półprzewodniki. Motoryzacja potrzebuje coraz więcej surowców
Raport pokazuje udział przemysłu samochodowego w światowym końcowym zapotrzebowaniu na wybrane materiały i komponenty:
- Pallad – 81%.
- Magnesy trwałe – 33%.
- Wiązki przewodów – 29%.
- Wolfram – 25%.
- Półprzewodniki – 17%.
- Miedź – 13%.
- Wyświetlacze – 12%.
- Krzem – 10%.
- German i gal – po 3%.
Szczególnie istotny jest pallad wykorzystywany w katalizatorach samochodów spalinowych. Z kolei niewielki udział motoryzacji w globalnym popycie na german i gal nie oznacza małego ryzyka. Producenci samochodów konkurują o te materiały z branżą energetyczną, telekomunikacyjną, elektroniczną i zbrojeniową.
Europa buduje własne fabryki, ale to nie wystarczy
W analizie wskazano kilka inwestycji, które mają ograniczyć zależność od importu. Niemiecki Wacker Chemie uruchomił linię oczyszczania ultraczystego polikrzemu wykorzystywanego w produkcji półprzewodników. Inwestycja przekroczyła 300 mln euro (ok. 1,32 mld zł).
STMicroelectronics rozwija produkcję we Francji i we Włoszech, a estońska firma Neo rozpoczęła wytwarzanie magnesów NdFeB. Zamierza zwiększyć ich roczne moce produkcyjne z 2000 do 5000 ton.
We Francji Caremag planuje zakład przetwarzania i recyklingu pierwiastków ziem rzadkich za 216 mln euro (ok. 954 mln zł). Mkango przygotowuje natomiast inwestycję w zakład separacji tych pierwiastków w Polsce.
W Grecji METLEN chce odzyskiwać gal podczas przetwarzania boksytu. Program inwestycyjny ma wartość około 296 mln euro (ok. 1,31 mld zł).
Europa ma problem ze starszymi półprzewodnikami
Jedno z najważniejszych ostrzeżeń raportu dotyczy chipów wykorzystywanych w samochodach. Europejskie programy wsparcia koncentrują się na najbardziej zaawansowanych technologiach, podczas gdy motoryzacja potrzebuje przede wszystkim półprzewodników starszych generacji.
Takie układy obsługują sterowniki, czujniki i wiele systemów elektronicznych. Nie wymagają najnowocześniejszych procesów produkcyjnych, ale muszą być trwałe i niezawodne.

fot. BMW
Według scenariusza przedstawionego w analizie chińscy producenci mogą do 2030 roku kontrolować połowę światowych zdolności produkcyjnych w segmencie starszych generacji półprzewodników. Budowanie w Europie fabryk najnowocześniejszych chipów nie rozwiąże automatycznie problemu ich dostępności dla producentów samochodów.
Wiązki przewodów i recykling kolejnymi wyzwaniami
Problemem są również wiązki elektryczne. Ich produkcja nadal wymaga znacznego udziału pracy ręcznej, dlatego część zakładów znajduje się w krajach o niższych kosztach zatrudnienia.
Jednym z rozwiązań jest automatyzacja. Firma Q5D pozyskała 13,5 mln dolarów (ok. 54,2 mln zł) na rozwój technologii automatycznego układania przewodów. Równolegle Delphi opracowuje nowe systemy okablowania, a Leoni zwiększyła możliwości produkcyjne w Europie Środkowo-Wschodniej.
Alternatywą dla części importowanych surowców może być recykling. Belgijska firma Umicore planuje przeznaczyć 400 mln euro (ok. 1,77 mld zł) na zakład hydrometalurgiczny w Hoboken, zajmujący się odzyskiem i rafinacją metali, w tym germanu.
Odzyskiwanie surowców nie zastąpi jednak natychmiast wydobycia, szczególnie przy rosnącym zapotrzebowaniu.
Biurokracja i koszty hamują inwestycje
Europejskie projekty związane z wydobyciem i przetwarzaniem surowców wymagają czasu. Procedury administracyjne dotyczące inwestycji w miedź mogą trwać 48 miesięcy lub dłużej. Dodatkową przeszkodą jest konkurencja cenowa ze strony chińskich producentów, szczególnie na rynku magnesów trwałych.
Autorzy raportu wskazują na potrzebę przyspieszenia procedur, łatwiejszego finansowania inwestycji, dywersyfikacji dostaw i zapewnienia przedsiębiorstwom długoterminowego popytu.
Wniosek jest jasny: Europa nie musi produkować wszystkich komponentów samodzielnie, ale powinna mieć alternatywne źródła dostaw najważniejszych materiałów i podzespołów. Bez tego nawet najbardziej zaawansowane fabryki samochodów pozostaną podatne na zakłócenia w łańcuchach dostaw.






