Polscy naukowcy opracowali technologię, która pozwala magazynować wodór w ciekłym nośniku, bez konieczności stosowania zbiorników wysokociśnieniowych. Rozwiązanie przeszło już próby laboratoryjne, a prawa do dwóch wynalazków kupiła polska firma REENERGOLOGY. Technologia może znaleźć zastosowanie między innymi w motoryzacji, choć przed jej praktycznym wdrożeniem pozostają istotne wyzwania.
Wodór bez wysokiego ciśnienia
Jednym z największych problemów związanych z wykorzystaniem wodoru jako paliwa jest jego przechowywanie. W samochodach wyposażonych w ogniwa paliwowe stosuje się zwykle zbiorniki, w których gaz znajduje się pod ciśnieniem sięgającym 700 barów. Alternatywą jest wodór ciekły, wymagający utrzymywania temperatury około -253°C. Oba rozwiązania stawiają wysokie wymagania infrastrukturze i generują dodatkowe koszty.
Naukowcy z Politechniki Krakowskiej pracują nad innym podejściem. Wykorzystują technologię LOHC (Liquid Organic Hydrogen Carriers), polegającą na chemicznym wiązaniu wodoru w ciekłych związkach organicznych. Dzięki temu substancję zawierającą wodór można przechowywać i transportować w temperaturze otoczenia oraz pod ciśnieniem atmosferycznym.
W praktyce oznacza to możliwość wykorzystania zbiorników, pomp i instalacji podobnych do tych, które służą obecnie do obsługi paliw ciekłych. Nie trzeba utrzymywać wysokiego ciśnienia ani stosować instalacji kriogenicznych. Nie oznacza to jednak, że wodór można po prostu wlać do zwykłego baku i wykorzystać bez dodatkowego przetwarzania.
Największą zaletą LOHC jest możliwość oddzielenia etapu magazynowania od etapu wykorzystania wodoru. Gaz pozostaje chemicznie związany z nośnikiem do momentu, w którym potrzebna jest energia. Dopiero wtedy specjalny reaktor uwalnia wodór, który może następnie zasilać odpowiednie urządzenie, na przykład ogniwo paliwowe.
50 kilogramów w metrze sześciennym
Parametry ciekłych nośników pokazują, dlaczego technologia wzbudza zainteresowanie. Według naukowców z Politechniki Krakowskiej metr sześcienny w pełni uwodornionego LOHC może zawierać około 50 kg wodoru. Dla porównania w tej samej objętości gazu sprężonego do około 700 atmosfer mieści się około 40 kg wodoru.
Oznacza to, że odpowiednio dobrany nośnik organiczny może magazynować więcej wodoru w jednostce objętości niż gaz znajdujący się pod bardzo wysokim ciśnieniem. Porównanie dotyczy jednak samych substancji, a nie kompletnych instalacji. W rzeczywistym systemie trzeba uwzględnić również masę nośnika, reaktora, układów oczyszczania oraz pozostałych urządzeń.
Wybrane związki wykorzystywane w technologii LOHC pozostają ciekłe w szerokim zakresie temperatur, nawet od około -30 do 300°C. Ich stabilność chemiczna może umożliwiać długotrwałe magazynowanie wodoru, pod warunkiem zapewnienia odpowiednich warunków przechowywania.
Nie wszystkie nośniki mają jednak identyczne właściwości. Poszczególne substancje różnią się między innymi temperaturami pracy, pojemnością wodorową, palnością i wymaganiami dotyczącymi bezpieczeństwa. Wybór konkretnego związku musi więc uwzględniać planowane zastosowanie.
Dwa polskie wynalazki
Najważniejszą wiadomością jest nie samo wykorzystanie LOHC, ponieważ technologia ta jest już przedmiotem badań i zastosowań na świecie, lecz opracowanie przez polskich naukowców dwóch uzupełniających się rozwiązań technicznych. Pierwsze odpowiada za uwalnianie wodoru z nośnika, a drugie za sterowanie całym procesem jego dostarczania do odbiornika.
Pierwszy wynalazek, nazwany „Urządzenie do katalitycznego uwalniania i separacji wodoru”, otrzymał patent nr 250576, udzielony przez Urząd Patentowy RP 21 sierpnia 2026 roku. Konstrukcja łączy reaktor katalityczny z separatorem oddzielającym gazowy wodór od ciekłego nośnika.
Istotną cechą urządzenia jest odzyskiwanie ciepła z procesu technologicznego. Gorący strumień opuszczający reaktor służy do wstępnego podgrzewania nośnika kierowanego do reakcji. Jednocześnie produkty reakcji zostają schłodzone przed separacją, co ułatwia oddzielenie cieczy od gazu.
Takie rozwiązanie ma znaczenie, ponieważ uwalnianie wodoru z LOHC wymaga dostarczenia energii cieplnej. Odzysk ciepła może zmniejszyć zapotrzebowanie instalacji na energię z zewnątrz, choć nie eliminuje go całkowicie.
Drugi wynalazek, zgłoszony do ochrony patentowej pod numerem P.450660, obejmuje kompletny system otrzymywania wodoru z ciekłych nośników organicznych. Składa się między innymi ze zbiornika LOHC, modułów reaktor-separator, układu oczyszczania wodoru, magazynu energii elektrycznej oraz odbiornika energii.
System ma dostosowywać ilość uwalnianego wodoru do bieżącego zapotrzebowania. Dzięki odpowiedniemu dozowaniu nośnika może działać bez klasycznego zbiornika buforowego na gazowy wodór. Konstrukcja modułowa umożliwia natomiast zwiększanie wydajności poprzez równoległe połączenie większej liczby zespołów reaktor-separator.
Testy potwierdziły skuteczność
Technologia nie istnieje wyłącznie na papierze. Politechnika Krakowska poinformowała o przeprowadzeniu badań eksperymentalnych z wykorzystaniem metylocykloheksanu, czyli jednego z organicznych nośników wodoru. Podczas prób temperatura złoża katalitycznego wynosiła 320°C.
W konfiguracji wykorzystującej katalizator zawierający 5% platyny osadzonej na tlenku glinu naukowcy uzyskali stopień przereagowania wynoszący 97,5% oraz selektywność do toluenu na poziomie 99,6%. Są to parametry reakcji chemicznej, a nie sprawność energetyczna całego systemu.
Wyniki wskazują, że w określonych warunkach możliwe jest bardzo skuteczne uwalnianie wodoru z badanego nośnika. Nie przesądzają jednak o kosztach eksploatacji, trwałości instalacji ani o sprawności kompletnego układu pracującego w pojeździe.
Warto też zwrócić uwagę na temperaturę procesu. Chociaż wodór związany w LOHC można magazynować w temperaturze otoczenia, jego odzyskiwanie wymaga podgrzewania nośnika. To jedna z najważniejszych różnic między technologią chemicznego magazynowania a bezpośrednim wykorzystaniem sprężonego wodoru.
Czy trafi do samochodów?
Wśród potencjalnych zastosowań polskich wynalazków wymieniana jest motoryzacja, w tym pojazdy drogowe oraz jednostki pływające. Technologia mogłaby również służyć do zasilania mobilnych generatorów energii, budynków, centrów danych i instalacji awaryjnych. Szczególnie interesujące wydaje się wykorzystanie jej w stacjonarnych magazynach energii współpracujących z odnawialnymi źródłami.
W przypadku samochodów osobowych sprawa jest bardziej skomplikowana. Zbiornik z ciekłym nośnikiem nie wystarczy, aby zasilać ogniwo paliwowe. Konieczne byłoby zamontowanie urządzeń uwalniających i oczyszczających wodór, a także zapewnienie odpowiedniej temperatury pracy reaktora.
Trzeba również rozwiązać problem dalszego wykorzystania odwodornionego nośnika. Po uwolnieniu wodoru substancja nie znika, lecz musi zostać ponownie uwodorniona, aby można było użyć jej w kolejnym cyklu. W zastosowaniach transportowych oznaczałoby to konieczność zorganizowania odpowiedniej logistyki.
Zaletą wodoru pozostaje jego wysoka wartość opałowa, wynosząca około 33,3 kWh/kg. Nie należy jednak utożsamiać tej wartości z energią użyteczną całego układu LOHC. Na końcowy bilans wpływają straty podczas wiązania i uwalniania wodoru, zapotrzebowanie na ciepło oraz sprawność ogniwa paliwowego.
Również porównanie czasu tankowania wodoru z ładowaniem samochodu elektrycznego wymaga ostrożności. Kilkuminutowe tankowanie pojazdu ze sprężonym wodorem nie dowodzi, że identyczny czas uzupełniania energii będzie możliwy w samochodzie wykorzystującym ciekły nośnik organiczny. To zależałoby od konstrukcji pojazdu i infrastruktury.
Największa przeszkoda to energia
Szerszą perspektywę przedstawia przegląd badań naukowych opublikowany w sierpniu 2026 roku w czasopiśmie „RSC Advances”, poświęcony technologiom LOHC. Jego autorzy wskazują, że ciekłe nośniki wodoru mają duży potencjał w transporcie i magazynowaniu energii, ale nadal wymagają rozwiązania kilku problemów technicznych i ekonomicznych.
Jednym z najpoważniejszych jest wysokie zapotrzebowanie na ciepło podczas uwalniania wodoru. W zależności od zastosowanego nośnika i technologii proces może wymagać temperatur rzędu 250–450°C. Dodatkowe wyzwania obejmują koszty katalizatorów zawierających metale szlachetne, ich stopniową dezaktywację oraz powstawanie niepożądanych produktów reakcji.
Autorzy przeglądu przytaczają szacunkowe koszty systemów LOHC na poziomie 2–7 dolarów (ok. 8–28 zł) na kilogram wodoru, zależnie od rodzaju nośnika, katalizatora i przyjętych założeń analizy. Nie jest to jednak cena wodoru na stacji tankowania ani potwierdzony koszt działania polskiego wynalazku.
Właśnie dlatego rozwiązanie Politechniki Krakowskiej jest interesujące. Konstrukcja wykorzystująca ciepło opuszczające reaktor odpowiada na jeden z kluczowych problemów technologii LOHC. Nadal potrzebne są jednak dane dotyczące bilansu energetycznego całego systemu, kosztów jego budowy, trwałości katalizatorów oraz zachowania instalacji podczas długotrwałej pracy.
Wynalazki kupiła polska firma
W listopadzie 2026 roku Politechnika Krakowska sprzedała prawa do obu wynalazków krakowskiej spółce REENERGOLOGY, działającej w branży energetyczno-chemicznej. Umowę podpisali rektor uczelni prof. Andrzej Szarata oraz Andrzej Daczyński, reprezentujący przedsiębiorstwo. Proces komercjalizacji koordynowało Centrum Transferu Technologii Politechniki Krakowskiej.
Firma ma kontynuować rozwój technologii i pracować nad jej praktycznym wykorzystaniem. Politechnika rozpoczęła także procedurę PCT, która może ułatwić ubieganie się o ochronę patentową wynalazków poza Polską. Sama procedura nie oznacza jeszcze przyznania patentów międzynarodowych.
REENERGOLOGY zajmuje się między innymi technologiami wytwarzania i magazynowania wodoru. Wcześniej współpracowała już z krakowską uczelnią przy opracowywaniu procesu ciągłej pirolizy odpadowych poliolefin z wykorzystaniem katalizatorów i promieniowania mikrofalowego.
Za pierwszym z wynalazków stoją dr hab. inż. Piotr Michorczyk, dr inż. Przemysław Woliński oraz dr Adam Węgrzynowicz. Przy opracowaniu drugiego systemu uczestniczyli również dr inż. Rafał Rachwalik i dr hab. inż. Maciej Sułowicz. Rozwój innowacji wspierano w ramach projektu „Science4Business – Nauka dla Biznesu”.
Sprzedaż praw do wynalazków jest ważnym krokiem w kierunku ich komercjalizacji, ale nie oznacza jeszcze rozpoczęcia produkcji seryjnej. Nie przedstawiono dotąd potwierdzonego harmonogramu wdrożenia technologii w samochodach ani parametrów gotowego układu przeznaczonego do montażu w pojeździe.
Polskie rozwiązanie może natomiast pomóc w rozwijaniu systemów magazynowania wodoru bez konieczności jego sprężania do setek barów. O tym, czy znajdzie zastosowanie również w motoryzacji, zdecydują przede wszystkim sprawność energetyczna, koszty oraz możliwość zbudowania odpowiednio lekkiej i trwałej instalacji.






