Dwadzieścia lat temu Audi R10 TDI zrobiło coś, co dziś wygląda niemal jak pomysł z innej epoki: wygrało 24 Heures du Mans autem z silnikiem Diesla. W 2026 roku wszystkie hipersamochody zdolne do walki o zwycięstwo jadą już na benzynie, najczęściej ze wsparciem układu elektrycznego.

Le Mans zmieniło język technologii

Współczesna wyścigowa ekologia w Le Mans opiera się na hybrydyzacji, eksperymentalnym paliwie syntetycznym TotalEnergies i rozmowach o wodorze. Toyota rozwija koncepcję silnika spalinowego zasilanego ciekłym wodorem, bo taki kierunek lepiej pasuje do dobowego wyścigu niż napęd czysto elektryczny. Dwadzieścia lat wcześniej podobną rolę „zielonej” alternatywy przypisywano jednak olejowi napędowemu.

Audi R10 TDI zastąpiło benzynowe R8 z silnikiem V8 3.6 biturbo i miało zużywać mniej paliwa na okrążeniu toru w Sarthe. Tyle że było to… około 40 l/100 km, przy pełnym gazie przez 75% czasu okrążenia. Różnica wobec poprzednika wynosiła 5 l/100 km, a dwa filtry cząstek stałych miały ograniczać emisję zanieczyszczeń.

V12 TDI nie miał udawać zwykłego diesla

Sercem R10 TDI był potężny silnik V12 5.4 TDI umieszczony centralnie za kierowcą. Rozwijał on ponad 650 KM i korzystał z rozwiązań, które wykraczały poza ówczesne drogowe diesle Audi. Marka testowała w ten sposób technologie, mogące później trafić do produkcji seryjnej.

Najważniejszym przykładem była szyna common rail, stosowana już przez wielu konkurentów Audi. Z czasem to właśnie ona wyparła głośniejsze pompowtryskiwacze, choć na początku nie była oczywistym wyborem.

W samochodach drogowych podobny rozmach pojawił się tylko punktowo. Audi Q7 pierwszej generacji dostało wersję V12 TDI o mocy 500 KM i momencie 1000 Nm. Niemcy rozważali także R8 z takim silnikiem, ale pomysł zatrzymał się na etapie jeżdżącego konceptu.

Diesel nie skończył się na jednym zwycięstwie

Audi R10 TDI wygrało Le Mans w latach 2006, 2007 i 2008. W 2006 roku samochód numer 8 pokonał Pescarolo C60 Hybrid numer 17 z dużą przewagą, a drugie R10, z numerem 7, zajęło trzecie miejsce. To nie był więc pojedynczy wybryk, lecz początek dłuższej dominacji.

Później R10 TDI ustąpiło miejsca Audi R15 TDI. Nowy prototyp dostał bardziej kompaktowy i lżejszy silnik V10 zamiast V12, a także kolejną generację filtrów cząstek stałych. Jednostka rozwijała ponad 600 KM i 1050 Nm, ale w 2009 roku Audi musiało uznać wyższość Peugeota 908 HDI FAP.

Francuzi wygrali wtedy z własnym dieslem V12 5.5. Ten sukces francuskiej marki nie przerodził się jednak w dłuższą serię. Audi R15+, po modernizacjach, wróciło na pierwsze miejsce w 2010 roku.

Pierwsza hybryda zwycięska w Le Mans też była dieslem

W 2011 roku Audi wystawiło R18 TDI z zamkniętym nadwoziem, na wzór prototypów Peugeota. Samochód otrzymał silnik V6 3.7 TDI, według Audi o 25% lżejszy od wcześniejszego V10. Nowa konstrukcja miała zużywać mniej paliwa i pracować ciszej.

Cisza nie wszystkim odpowiadała, bo Le Mans to nie tylko tabela wyników, lecz także teatr dźwięku. Wolfgang Ullrich, dyrektor sportowy Audi, odpowiedział na tę krytykę krótko:

Hałas to niewykorzystana energia.

R18 TDI wygrało Le Mans 2011 z przewagą trzynastu sekund nad najbliższym Peugeotem 908. Rok później Audi poszło dalej i wystawiło R18 e-tron quattro. Prototyp połączył tylny silnik V6 3.7 TDI z elektrycznym napędem przednich kół, co dało układ czteronapędowy.

R18 e-tron quattro wygrało już przy pierwszym starcie w 2012 roku. Było to pierwsze zwycięstwo hybrydy w historii 24 Heures du Mans. Audi powtórzyło sukces w 2013 roku, a po dużych zmianach technicznych także w 2014 roku.

Dziewięć zwycięstw i nagły koniec cyklu

W 2015 roku serię diesli przerwało Porsche 919 Hybrid z turbodoładowanym silnikiem benzynowym V4 2.0 i układem elektrycznym. Po niemal dekadzie na szczyt wróciła benzyna. Kilka miesięcy później wybuchł dieselgate, który gwałtownie zmienił społeczne i polityczne postrzeganie silników wysokoprężnych.

Audi startowało jeszcze w Le Mans z R18 TDI e-tron do 2016 roku, ale nie wróciło już na pierwsze miejsce. Pod koniec tego samego roku marka ogłosiła wycofanie się z rywalizacji. Grupa Volkswagena zaczęła w tym czasie mocno akcentować rozwój samochodów elektrycznych.

Diesel nie zniknął z rynku całkowicie, bo nadal ma znaczenie w pojazdach użytkowych i na rynku wtórnym. W nowych autach osobowych we Francji jego udział spadł jednak poniżej 5% sprzedaży, nawet po doliczeniu odmian z miękką lub ładowaną hybrydyzacją. W Le Mans dziewiąte zwycięstwo diesla z 2014 roku coraz bardziej wygląda więc jak ostatni rozdział tej historii.

Od paliwa przyszłości do paliwa przeszłości

Historia R10 TDI pokazuje, jak szybko motorsport zmienia definicję postępu. W 2006 roku diesel uchodził za technologię efektywną, nowoczesną i wartą pokazania w najtrudniejszym wyścigu świata. W 2026 roku ten sam wybór byłby technologicznym anachronizmem.

Dzisiejsze Le Mans szuka swojej wiarygodności w hybrydach, paliwach syntetycznych i wodorze. Audi R10 TDI zostaje przez to jednym z najbardziej wymownych prototypów XXI wieku: samochodem, który wygrał dzięki rozwiązaniu uznawanemu wtedy za przyszłość, a dziś kojarzonemu z epoką, do której nikt w sporcie nie chce już wracać.

O autorze